الراغب الأصفهاني ( مترجم : غلامرضا خسروى حسينى )
4
المفردات في غريب القرآن ( مفردات الفاظ قرآن با تفسير لغوى و ادبى قرآن ) ( فارسى )
المِذَبَّة : مگس زن ، و بعدا واژه - ذبّ - بطور استعاره براى هر گونه راندن و دفع كردن به كار رفته است و گفته شده : ذَبَبْتُ عن فلان : يعنى او را دفع كردم و از او راندم . ذُبَّ البعير : وقتى است كه مگسى در بينى شتر داخل شده است و از نظر لفظ بر اوزان مبتلا شدن به بيماريهاست مثل زُكِمَ . بعيرٌ مَذْبُوبٌ : شترى كه از مگس بيمار شده . ذَبَّ جِسْمُه : مثل مگس لاغر شد ، يا مثل : ذُباب السَّيْف : كه تشبيهى است به تيزى و نازكى لبه شمشير . الذَّبْذَبَة : اسم صوت براى حركت چيزى است كه آويخته شده و سپس اين معنى براى هر اضطراب و جنبشى بطور استعاره به كار رفته ، مثل آيهء مُذَبْذَبِينَ بَيْنَ ذلِكَ - 143 / نساء يعنى : لرزان و بى ثبات كه گاهى بسوى مؤمنين و زمانى به سوى كافرين ميل مىكنند . شاعر گويد : تَرَى كلَّ مَلْكٍ دونها يَتَذَبْذَبُ . يعنى : هر ملكى از هيبت او مىلرزد و مىترسد ذَبَّبْنَا إبلَنا : شترمان را كاملا و با ترس و لرز آب داديم . شاعر گويد : يُذَبِّبُ وَرْدٌ علَى إِثْره « 1 » . ذبح : اصل ذبح بريدن گلوى حيوانات است ، و - ذِبْح - در معنى - مذبوح - نيز هست . خداى تعالى گويد : وَ فَدَيْناهُ بِذِبْحٍ ، عَظِيمٍ - 107 / صافّات إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَذْبَحُوا بَقَرَةً - 67 / بقره
--> ( 1 ) شعر از عنتره است و بيتش چنين است : يذبّب ورد على إثره * و أدركه وقع مردى خشب چون شتر مضطرب و با عجله و شتاب به دنبالش مىدويد منظور ورد بن خابس اسدى است ، ذيل واژه - ذبب - مقائيس اللّغة و جوان خشمگين به او اصابت مىكرد .